АЭФ: Ұзақ жасаудың сыры

АЭФ: Ұзақ жасаудың сыры

May 10, 2018

Бағдарлама қонағы Аяулым Нурғожина, National Laboratory Astana орталығының ғылыми қызметкері.

АЭФ: Бүгінде барлық елдің ғалымдары адам өмірін ұзарту жолдарын іздестіріп жатыр. Қазақстандық мамандар да бұл бағытта өз зерттеулерін жүргізіп, айтарлықтай нәтижеге қол жеткізді

АЭФ: Бүгінде барлық елдің ғалымдары адам өмірін ұзарту жолдарын іздестіріп жатыр. Қазақстандық мамандар да бұл бағытта өз зерттеулерін жүргізіп, айтарлықтай нәтижеге қол жеткізді

May 8, 2018

Адам баласының өмір жасын ұзартуға әлем ғалымдары ден қойып отыр. Елордада өтетін Астана экономикалық форумының басты тақырыптарының бірі де осы – ұзақ жасау. Алқалы жиын аясында экономика сарапшылары осы өзекті мәселені қаузап, оны шешу жолдарымен бөліседі. Біздің елде де бұл бағытта атқарылып жатқан істер бар. Бүгінде барлық елдің ғалымдары адам өмірін ұзарту жолдарын іздестіріп жатыр. Қазақстандық мамандар да бұл бағытта өз зерттеулерін жүргізіп, айтарлықтай нәтижеге қол жеткізді. Жақында ел нарығына адам денсаулығына пайдасы мол «Нәр» синбиотигі шығарылды. Айта  кетерлігі, кез келген адамның бұл өнімді дүкен сөрелерінен сатып алуға мүмкіндігі бар. Бағасы да қолжетімді.

Арайлым Зият, адам микробиомасы және ұзақ өмір сүру зертханасының ғылыми қызметкері: - Нәрдің басқа сүт өнімдерінен ерекшелігі, бұның құрамына кіретін ингредиенттер. Сүт ашытқысы ретінде ерекше 5 пробиотикалық штамдар қолданылады. Ол штамдарды біз қазақ ұлттық тағамдарынан оқшауланып алғанбыз. Мысалы, қымыз, шұбат, айран атты тағамдардан. Нәр сүт өнімі ғана емес, функционалдық тағам болып келеді. Өйткені оған ашытқылардан басқа, инулин, пектин және коллаген кіреді. Осы қоспалар нәрдің уникалды функциясы – ішектің жұмысын арттыруға, аллергияның теріс эффектісін азайтуға немесе иммунитетті күшейтуге арналған. Адам өмірін ұзарту үшін ойлап табылған бірегей өнімнің пайда болуы ел экономикасы мен бизнеске де оң әсерін тигізіп отыр. Оны шығару мақсатында жаңа өндіріс пен жұмыс орындары ашылды. Жылдан-жылға отандық ғалымдардың зерттеулері кәсіпкерлер тарапынан қолдау тауып,  нәтижесінде коммерциялық жобаларға айналып келеді.

Әнуарбек Сұлтанғазин, «Ғылым қоры» АҚ президенті: - Адамның өмір сүру сапасы жоғары деңгейде болады. Әркім кешке ішіп отырса дейміз. Барлық тексерістен өткен. Өте пайдалы, сапалы. Содан кейін коммерциализацияға беріп, сарапшылар жоғары баға берді. Ұлттық ғылыми кеңес қарады. Соңғы уақытта елімізде өмір сүру ұзақтығы шамамен 6 жылға артты. Ал өлім көрсеткіші 30 пайызға төмендеді. Адам өмірінің ұзақтығы мен сапасы кез келген елдің экономикасына тікелей әсер ететіні баршаға мәлім. Қазір егде адамдар 70-75 жасқа дейін жұмыс істеп, ерекше белсенділік танытып келеді. Бұл жастағы азаматтардың дені  экономиканы дамытуға қауқарлы. Бейнеттің зейнетін көріп жүрген олар әлі де қоғамға өз үлесін қосуға әзір. Осыған орай биыл Астана экономикалық форумының қатысушылары да осы бір өзекті тақырыпты жан-жақты талқыламақ.

Авторлары: Дариға Ташенова, Ерлан Наурызбаев, Жандос Битабаров

Астаналық ғалымдар ұзақ өмір сүру негіздерін зерттейтін жоба дайындады

Астаналық ғалымдар ұзақ өмір сүру негіздерін зерттейтін жоба дайындады

September 15, 2017

Назарбаев Университетінің ғалымдары ұзақ өмір сүру негіздерін зерттейтін жоба әзірледі. Жұмыс қазір Үкіметте қаралып жатыр. Бұл туралы универистет жанынан құрылған «Астана ұлттық зертханасының» бас директоры Жақсыбай Жұмаділов мәлімдеді. Ғалымның айтуынша, жоба қабылданса, аурудың неден болғанын анықтауға, дер кезінде профилактика жүргізуге болады. Ол үшін заманауи инновациялық технологияларды енгізу қажет. Яғни сонда ғана аурудың алдын алуға толық мүмкіндік бар. Бұл әрі еліміздің биомедицина саласының қарыштап дамуына үлес қосады. Бағдарламада тіпті 8 күндік шақалақтың өмір сүру салтын қалай қалыптастыру қажеттігі ойластырылған.

Жақсыбай Жұмаділов, National Laboratory Astana бас директоры:  - Сапалы ұзақ өмір дегенге 60-80-нен кейін емес, бала 8 күнде болғанда кірісу керек. Соған қазір мүмкіндік бар. Денсаулыққа байланысты қандай биомаркерлер бар, соны қарау керек. Ол бізге жетпей жатыр. Бізге соны жүйе ретінде елімізге әкелу керек.

Источник: http://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/196663-astanaly-alymdar-za-mir-s-ru-negizderin-zerttejtin-zhoba-dajyndady

Инсулин ендіру әдісімен айналысатын қазақ қызы

Инсулин ендіру әдісімен айналысатын қазақ қызы

August 15, 2017

2015 жылы Дана Ақылбекова есімді жас ғалым Ұлттық инновациялар байқауы аясында «Үздік жас ғалым» номинациясында жеңімпаз атанған болатын. Ол сайысқа адам ағзасына инсулин ендірудің жаңа тәсілін ұсынып, топ жарған еді. Инновациялық жобаның кейінгі өмірі туралы және ғалымның қазіргі жобалары төңірегінде әңгіме қозғау үшін арнайы Назарбаев Университеті жанындағы «National Laboratory Astana» орталығына қонаққа келдік.

- Дана, инсулинді енгізудің әдістерін зерттеумен айналысуға не түрткі болды?

- Бұл менің жеке ойлап тапқан жобам емес. Препаратты белгілі бір жерге енгізу мүмкіндігі әлем ғалымдарын қызықтыратын мәселе. Яғни дәрі-дәрмекті тамырға емес, микро түйіршіктер арқылы ағзаның қажетті бөлігіне  ендіру. Солардың бірі – диабет дертіне шалдыққандарға инсулин ендіру. Науқастар күн сайын қанын тексеріп, қант мөлшеріне байланысты инсулин алып отыру керек. Біріншіден, бұл - қымбат, екіншіден, дәріханаларда инсулин болмай қалуы мүмкін, үшіншіден, кішкентай балақайлар күнде арнайы құрылғымен жүреді – бұл ыңғайсыз және ойнауға кедергі келтіреді.

- Капсула қалай жұмыс істейді?

- Капсула ұйқы безіне ендіріледі. Өлшемі 230 микрометр. Оның ішінде инсулин шығара алатын адамның тірі жасушалары бар. Жасушалар адам ағзасындағы инсулин деңгейін сезіп, жетіспейтін бөлігін өздігінен шығарып береді. Капсула міндетті түрде сыртынан қапталу керек. Бұл қапты біз полимерден жасаймыз. Қаптың не үшін қажет екенін түсіндірейін. Сіздің ағзаңыз барлық бөгде нәрсені ыдыратады. Сондықтан жаңа жасушалар жойылып кетпеу үшін оларды қаптау керек. Қапты көбінесе зертханаларда жасайды, және бұл процесс өте көп уақыт алады. Алайда, әзірге бұл тәсіл зерттеу үстінде ғана. Біздің негізгі мақсатымыз минималды түрде ыдыратылатын материал ойлап табу. Арнайы материалдардың көмегімен иммунитетіміздің жауабын қадағалай аламыз және бұл өте үлкен жетістік. Яғни біз ағзамыз үшін бейтарап әрі ақылды материал ойлап таба аламыз деген сөз. Жалпы алғанда бұл өте қиын шаруа. Себебі материал өндіріс үшін қиын және аса қымбат болмау керек. Соған қоса түрлі химиялық, физикалық қиындықтар да жоқ емес. Тәжірибелер мен зерттеулер арқылы күндердің бір күнінде қажетті материал ойлап таба аламыз деп сенемін.

- Инсулин енгізу бойынша жобаңыз қазір қандай межеде?

- Адамды емдеудің жаңа жолы туралы ғылыми жұмыста бірінші кезекте концептіңіздің жұмыс істейтіндігін дәлелдеуіңіз керек. Біздер оны орындадық. Бірақ адам денесі бөгде нәрсені қабылдамайтындықтан зерттеуге тым көп уақыт кетті. Жоғарыда айтып кеткенімдей, денеге зат ендірген кезде иммундық реакция басталады. Адам ағзасы бәрін ыдыратып, жоюға кіріседі. Бұндай зерттеуді тек біз емес өзге де зерттеу топтары өткізіп жатыр. Шешімнің бірнеше жолдарын білеміз, бірақ бұл жеткіліксіз. Менің ойымша, барлығын тексеріп, нақтылап алу үшін әлі 10-15 жыл қажет.

- Сұхбаттардың бірінде тәжірибені тышқандарға жүргіздім деп айтқан болатынсыз. Зерттеу туралы айтып бересіз бе?

- Ия, әрине. 20 түрлі тышқанды 21 күн зерттедік. Олардың денесіне бөлшектерді ендіріп, ағзаларының реакциясын бақыладық. Әр бөлшектің өзіндік ерекшелігіне байланысты ағзада түрлі реакциялар болатынын аңғардық. Мысалы, көміртегі байланысының сәл өзгешелігі қызықты процесстер тудырған еді. - Сіз ағзаның бөлшекті қабылдауын зерттедіңіз, ал инсулинның қанға таратылуымен кім айналысты? - Зерттеудің бұл бөлігімен әріптесім жұмыс істеді. Яғни ол инсулин жасушадан ағзаға қалай өтетінін бақылады. Бөлінудің жылдамдығы, мөлшері, тәулік ішіндегі жиілігі секілді факторлар өте маңызды. Бөлшектің ішіндегі жасуша тірі болғандықтан, оған сәйкесінше оттегі мен қорек қажет. Сондықтан бөлшектің сыртындағы материал инсулинды ағзаға шығарып қана қоймай, жасушаға қажетті заттарды ішке қарай өткізе алу керек. Бұл да бір физикалық, химиялық ойын іспеттес. Адам ағзасы барлық бөгде нәрсені ыдыратады деп айтқан болатынмын, ал олай істей алмаса бөлшекті сыртынан фиброзды капсуламен қаптайды. Ал қажетті қорек ала алмаған микробөлшектің ішіндегі жасушалар өмірін тоқтатады. Сондықтан қазіргі негізгі жұмыс - ағзаның иммунды реакциясына төзе алатын, және жасушалардың өміріне қолайлы болатын материал ойлап табу. Осындай материал ғылым үшін үлкен жаңалық болып, мінсіз имплант жасауға мүмкіндік сыйлайды.

- Бұл бөлшекті адам ағзасына ендірген соң, қанша уақыт қолдануға болады?

- Шыны керек, нақты жауап айта алмаймын. Себебі барлығы адам ағзасына байланысты: ағзадағы инсулин шығаратын клетканың саны, қант мөлшері, адамның жасы, ұйқы безінің жұмысы және т.б факторлар. Нақты жауап тәжірибе мен зерттеулер арқылы белгілі болады. Ал ол үшін уақыт керек. Инсулин туралы зерттеулерімнің, аз да болса ғылымға үлес қосып жатқанына қуаныштымын. Бүкіл жұмысымның мәні адам өміріне, жалпы әлемдегі үдеріске пайда тигізе алсам деген ниетімде.

- Алдағы жоспарларыңыз қандай?

- Ғылыми жұмыстарымды зерттеуді әрі қарай жалғастырамын. Түрлі ұйымдардан грант алуға өтініштер беріп бастадым.

- Ол қандай ұйымдар?

- «Ғылым қоры» АҚ, Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік және тағы да басқалары.

- Дана, ендігі кезекте шет елде алған біліміңіз бен Қазақстандағы еңбек жолыңыз туралы айтып берсеңіз?

- Мен әл-Фараби атындағы КазҰУ физика факультетін 2007 жылы тәмамдадым. Кейін Америкадағы Rісе университетінде нано-технология бағыты бойынша білімімді жетілдірдім. Елге оралғаннан кейін магистратура білімінің жеткіліксіз екенін ұғынып, Iowa state университетіне докторантураға түстім. Оқуымды аяқтап, Қазақстанда жұмыс істеп жатқаныма 3 жыл болады. Қазір Назарбаев университеті жанындағы «National Laboratory Astana» орталығында аға ғылыми қызметкер ретінде қызмет етіп жүрмін. Бір қызық айтарым, бір жұмыспен айналысу үшін дәл сол саланың маманы болу міндетті емес. Менің физиканы жақсы білгенім медицинада күрделі мәселелерді шешуге өзге жолды ұсынуыма көмегін тигізді. Зерттеу барысында, мәселен, биологтар, химиктер, тапсырманың әр элементіне тым көп уақыт жұмсап, басты нәрсені назардан шығарып алу мүмкін. Ал физиктер мен инженерлер болса, мәселенің қарапайым шешу жолын көріп нұсқай алады. Сондықтан, жұмыла көтерген жүк жеңіл демекші, бірігіп жұмыс істеген өте пайдалы деп есептеймін. Біздер бір-бірімізді физик, химик, биолог деп бөліп отырмаймыз. Барлығымыз ортақ нәрсемен айналысқандықтан бірдейміз. Менің ойымша, болашақта ғылымда пәнаралық зерттеулер көбеймек. 

- Оқудан келгеннен кейінгі өміріңіз қалай жалғасты?

- Қазақстанға оралған кезде бірінші байқағаным – ғалымдардың сабақтастығының болмауы. Яғни 90 жылдары көптеген ғалымдар ғылымнан кетіп қалды. Қазір қарасақ, ғылым саласынада 60-70 жасар аталарымыз бен 30 жасар мен сияқты жастар. Арамызда байланыстырушы орта жасты ғалымдар тіптен жоқ десе де болады. Жалпы алғанда ғылымның дамуында сабақтастық өте маңызды. Сол себепті болар, білім мен идея алмасу әзірге қиын жүруде. Өкініштісі, білім және ғылым министрлігі соңғы үш жыл ішінде жаңа жобаларға грант беруді тоқтатты. Гранттар тек бұрыннан келе жатқан зерттеулерге бөлінуде. Яғни қазіргі айналысып жүрген зерттеулерімізді өз күшімізбен іске асырудамыз. Сондықтан, жоғарыда айтып өткендей, түрлі ұйымдарға грант алуға өтініштер беруді бастадым. Болашақта бұл жағдай өзгереді деген үміттеміз.

- Барлық жобалардың ішінен қайсысы жаныңызға ерекше?

- Біздер Дамель Мектепбаева есімді жас ғалыммен бірігіп әлеуметтік жобамен айналысудамыз. Бұл әлемнің түкпір-түкпірінде жүрген қазақстандық ғалымдардың басын қосатын Scinet.kz сайты. Бұл сайт арқылы менторлық жетіспейтін жас зерттеушілер көмек таба алады. Сонымен қатар, кеңес керек болса, ғылыми жетекшінің пікірі керек болса, немесе оқуға барғысы келетіндер қайда және қалай дұрыс болатынын білмейтін болса, сайт көмегіне жүгіне алады. Қазіргі таңда 10-15 ғылым белсенді түрде сайттың жұмысымен айналысып отырмыз. Осы жобамыз арқылы әріптесім Дамель екеуміз Қазақстанның ғылымының дамуына үлесімізді қосқымыз келеді. Себебі, шыны керек, дарынды жастар өте көп, және оларға дер кезінде көмек көрсетіп, жол нұсқау керек.

- Әңгімеңізге көп рахмет, Дана!
Әңгімелескен Айгүл ШЕРНИЯЗ «Егемен Қазақстан» Суреттерді түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ «Егемен Қазақстан»
Толығырақ: https://egemen.kz/article/156763-insulin-engizudinh-zhanha-adisin-tapqan-qazaq-qyzy

Қазақ ғалымы 1 минутта қуат жинайтын батарея ойлап тапты

Қазақ ғалымы 1 минутта қуат жинайтын батарея ойлап тапты

August 9, 2017

Көп ұзамай ұялы телефондарға арналған литий-йонды аккумуляторларды небәрі 1 минутта қуатталатын күкіртті батареялар алмастыруы мүмкін. Тың жаңалықтың авторы – профессор Жұмабай Бәкенов. Ол өнертабысын Назарбаев Универтисетінде өткен халықаралық ғылыми-зерттеу конференциясында таныстырды. Жаңа өнім 30% арзан және энергия сақтау мүмкіндігі 10 есеге жоғары. Ең бастысы – адам өмірі үшін қауіпсіз. Себебі батарея өндірісінде қолданылатын кобальт, марганец және қорғасын күкіртпен алмастырылған. ЭКСПО көрмесіне қойылған жоба 15 млн долларға бағалананып отыр.

Жұмабай Бәкенов, техника ғылымдарының докторы, профессор:  -Бұл аккумуляторды біз кез келген мобильді қолдануға жарайды деп айта аламыз. 1 минутта зарядтап аласыз, қазіргі аккумуляторды оларды 2-3 айда ауыстырып отыру керек. Біздің аккумуляторды күнде емес, 4-5 күнде бір зарядтайсыз.

Источник: http://khabar.kz/kz/news/kogam-kz/item/87744-aza-alymy-1-minutta-uat-zhinajtyn-batareya-ojlap-tapty

Отандық ғалымдар адам жасын ұзартатын сусын ойлап тапты

Отандық ғалымдар адам жасын ұзартатын сусын ойлап тапты

July 21, 2017

Отандық ғалымдар адам жасын ұзартатын эликсир жасауда орасан жетістікке жетіп отыр. Олар егде кісілердің ауруына қарсы тұратын, тіпті өмірлерін ұзартуға сеп болатын биологиялық белсенді қоспа ойлап тапқан. Мамандар сұйықтыққа қауіпсіздік сертификатын алып үлгергенімен, бірақ ол әлі клиникалық сынақтан өткізілмепті. Сиқырлы сусынның сырын тілшіміз айтып берсін.

Автор: Руслан Әбдіхалық