Қазақстандық популяциядағы ревматоидты артриттің микробиомалық және геномдық биомаркерлерін анықтау

"ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯДАҒЫ РЕВМАТОИДТЫ АРТРИТТІҢ МИКРОБИОМАЛЫҚ ЖӘНЕ ГЕНОМДЫҚ БИОМАРКЕРЛЕРІН АНЫҚТАУ"

ЖТҚ АР08052703

Іске асыру мерзімі: 2020-2022 жж.

Өзектілігі: ревматоидты артрит (РА)- бұл созылмалы, жүйелі, қабыну аутоиммундық ауру, ол ұсақ және ірі буындардың симметриялы эрозиялық полиартритін тудырады , сонымен қатар әртүрлі ішкі органдар мен жүйелердің зақымдалуына әкеледі. РА жиілігі әлемдік популяцияда 1% құрайды. Ауру 30-60 жас аралығындағы әйелдер арасында 3-5 есе жиі дамиды. Уақытылы диагностика мен емдеу болмаған жағдайда, бұл ауру 40-70% жағдайда еңбекке қабілетті жаста мүгедектікке, сондай-ақ буыннан тыс  зақымданулар мен асқынулардың салдарынан өлімге әкеледі. Бүгінгі таңда осы аурудың дамуындағы сыртқы және ішкі қауіп факторларының өзара байланысы дәлелденген. Ғылымда жетекші эндогендік факторларға, атап айтқанда микробиома мен генетикалық бейімділікке көп көңіл бөлінуде. Асқазан ішек жолдарында адамның ең үлкен микробиомы орналасқан. Сондай-ақ, адамның иммундық жүйесіне айтарлықтай әсер етеді деп саналатын микробтық популяциясы бар басқа аймақтардың бірі - ауыз қуысы болып саналады, оның құрамында бактериялардың 700-ден астам түрі бар, олардың түрлерінің әртүрлілігі ішек жолынан іс жүзінде ерекшеленбейді. Толық геномдық зерттеулер (GWAS) гистологиялық үйлесімділіктің басты кешенінен (MHC) генетикалық биомаркерлерінің 100-ден астам локусын және MHC-ден тыс локустарын табуға мүмкіндік берді. Осылайша, 22 типті рецепторлық емес фосфатаза тирозині (protein tyrosine phosphatase, receptor type 22-PTPN22) еуропалық тектес популяциялардағы MHC - ден тыс РА үшін ең статистикалық маңызды биомаркер ретінде анықталған. PADI4 (пептидил-аргинин деиминаза 4 типі) зерттеулерге сәйкес АЗИЯ популяцияларында РА-мен маңызды байланысы бар . CD40, BLK, CTLA 4 ,PTPRC сияқты MHC-тен тыс басқа Гендердің SNP зерттелуде... 16ѕрнқ және RT PCR секвенирлеу сияқты заманауи зерттеу әдістері,сондай-ақ GWAS деректері осы факторлардың РА дамуына әсерін кеңінен зерттеуге және сол арқылы этиопатогенез туралы түсінікті кеңейтуге және осы аурудың уақтылы диагнозын жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл жоба ҚР Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың сөйлеген сөздерінде және мемлекеттің директивалық құжаттарында айтылған ұлт денсаулығын нығайту қажеттілігі туралы мемлекет саясатының жалғасы болып табылады. Зерттеудің болжамды нәтижелері ауыз қуысының микробиомасын зерттеу және SNP талдау арқылы аурудың жаңа биомаркерлерін анықтауға көмектеседі. Болжамды маңызды нәтижелер пациенттің өмір сүру сапасын жақсарту-мүгедектікті азайту, РА бар пациенттердің әлеуметтену және әлеуметтік белсенділік деңгейін арттыру болады. Зерттеуді іске асыру тәуекел тобын анықтау әдістемесін әзірлеуге мүмкіндік береді.

Зерттеу нысаны-ревматоидты артритпен ауыратын 30-55 жастағы әйелдер.

Жұмыстың мақсаты - ауыз қуысының микробиоценозын зерттеу және SNP талдау негізінде ревматоидты артриттің жаңа биомаркерлерін зерттеу, аралық мақсат-әйелдер арасындағы РА клиникалық ағымының ерекшеліктерін зерттеу.

Нәтижелерді қолдану саласы: практикалық денсаулық сақтау, ревматолог дәрігерлер, терапевтер және жалпы практика дәрігерлері.

Күтілетін нәтижелер: ауыз қуысының микробиомасын зерттеу және SNP талдау арқылы аурудың биомаркерлерін анықтау.

Қол жеткізілген нәтижелер:

- Зерттеудің негізгі (82 адам) және бақылау (118 адам) топтарын рекрутинг жүзеге асырылды.

- Зерттеудің барлық қатысушыларынан сілекей және қан түрінде зерттеу материалы алынды.

- Үлгілерден ДНҚ бөлінді.

- Ауыз қуысының микробиомасына биоинформатикалық талдау жүргізілді. Нәтижесінде OTU деңгейіндегі α және β-әртүрлілікті зерттеу негізінде негізгі және бақылау тобы арасындағы статистикалық маңызды айырмашылықтар анықталды. Бактериалды қоғамдастықтың таксономиялық сәйкестендірілуінің нәтижесінде негізгі топта басым бактериялар анықталды: Prevotella, Leptotrichia, Prevotella, Neisseria, Porphyrominas, Veillionella, Granulicatella, Campylobacter, TM7x. бақылау тобында Кингелла, Селеномонас, F0332, Phyllobacterium, Sphingomonas басым болды.

- SNP-талдау жүргізілді, ол негізгі топтағы HLA-DRB9 rs9268839 статистикалық маңызды басымдығын кодоминантты, рецессивті және лог-адитивті мұрагерлік модельдер бойынша зерттеудің бақылау тобымен салыстырғанда анықтады. РА түрі бойынша стратификация кезінде РА серопозитивті нысаны бар пациенттерде SYNGR1 rs909685 басым болғаны анықталды,ал РА бар АЦЦП-оң пациенттерде PADI4 rs2240340 және CTLA4.rs3087243 басым болды. Сондай-ақ, АЦЦП-теріс РА-пен ауыратын пациенттерде басым болған TAGAP.rs2451258 нуклеотид анықталды.

 

Зерттеу тобының мүшелері:

Фты-жөні

Жобаға қатысы

Ғылыми / академиялық дәрежесі

ORCID

Scopus Authors ID

Researcher ID

Мейрамова Әсел Мерекеқызы

Жетекшісі

PhD

0000-0002-4030-0783

 57203120043

ABF-2449-2021

Кожахметов Самат Серикович

Орындаушы

б.ғ.к., қауымдастырылған профессор

0000-0001-9668-0327

57223210171

N-4128-2017

Чуленбаева Лаура

Орындаушы

PhD

0000-0002-8691-9485

57205369003

ABE-9582-2021

Ахметова Жанар Багдатовна

Орындаушы

м.ғ.к.

0000-0001-9220-5596

57200608966

Q-5374-2018

Нургожина Аяулым

Фадлатовна

Орындаушы

ғылым магистрі

0000-0001-7042-4763

57207769556

-

Нургазиев Мадияр Асхатулы

Орындаушы

биология магистрі

0000-0003-2397-4978

57216501021

AAV-9220-2020

Исильбаева Аргуль Асетовна

Орындаушы

медицина магистрі

0000-0002-7350-6083

57218655114

-